เสฏฐวุฒิ อุดาการ
น้อยคนที่จะก้าวขาจากแวดวงวิชาการเข้ามา “เปราะเปื้อน” และ “เปลืองตัว” ในแวดวงนโยบายต่างประเทศ
แต่ถ้าเขาไม่เข้ามาเป็นที่ปรึกษาด้านความมั่นคงและรัฐมนตรีต่างประเทศ
โลกก็คงไม่รู้จักกับการใช้แนวคิด “détente” ในทางปฏิบัติ
Détente ของ Kissinger คือการลดความตึงเครียดระหว่างสหรัฐฯ กับสหภาพโซเวียต โดยไม่ได้มุ่งสร้างมิตรภาพ แต่เป็นการลดความเสี่ยงที่จะทำให้การเผชิญหน้าลุกลามกลายเป็นสงครามเต็มรูปแบบ
Keyword ของ Kissinger คือ “แตกต่าง แต่สามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติ”
วิธีที่ Kissinger ใช้ก็คือการแสวงจุดร่วม สงวนจุดต่าง ด้วยการเชื่อมโยง (Linkage) ผลประโยชน์ของคู่ขัดแย้งเข้าด้วยกัน อะไรที่พูดกันแล้วทะเลาะก็อย่าไปคุย เอาเรื่องที่เป็นภัยคุกคามร่วมกันมาคุยกันก่อน
กล่าวคือการผ่อนคลายความตึงเครียดที่ไม่ได้ไปไกลถึงขั้นฟื้นฟูความสัมพันธ์ แต่เป็นการประคับประคองความสัมพันธ์ไม่ให้เกิดความขัดแย้งบานปลายจนกลายเป็นการสู้รบ มีการสูญเสียเกิดขึ้นอีก
Détente ของ Kissinger สามารถนำมาปรับใช้กับสถานการณ์ไทย-กัมพูชา ได้เช่นกัน
แน่นอนว่าความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา ไม่อาจกลับไปเป็นเหมือนเดิมได้ในเร็ววัน
แต่จะทำยังไงเพื่อลดความเสี่ยง (de-risking) ไม่ให้เกิดการเผชิญหน้ากันด้วยการใช้กำลังขึ้นอีก
การใช้ช่องทางพูดคุยที่ไม่เป็นทางการ (Back Channel) ก็เป็นอีกหนึ่งวิธีช่วยผ่อนคลายความตึงเครียด
การหันมาร่วมมือกันแก้ไขปัญหาสารพิษจากเหมืองแร่ในรัฐฉานเหนือของเมียนมาก็เป็นอีกหนึ่งทางที่น่าสนใจ
ทำยังไงที่จะชี้ให้เห็นว่าไทยไม่ได้อ่อนข้อให้กับกัมพูชา แต่ในทางหนึ่งก็ไม่ได้ปฏิเสธที่จะพูดคุย
บาดแผลจากสงคราม 5 วันระหว่างไทย-กัมพูชาจะยังบาดลึกและทิ้งร่องรอยไว้อีกนาน
แต่ก็ยังดีกว่าการสร้างเงื่อนไขที่นำไปสู่การเผชิญหน้าขึ้นอีกครั้ง และอาจจะเปิดโอกาสให้มีชาติที่ไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับมาฉวยโอกาสแทรกแซงสถานการณ์ได้
บางทีถ้า Kissinger ยังอยู่ เขาอาจจะมีความเห็นที่น่าสนใจเกี่ยวกับสถานการณ์ไทย-กัมพูชา ก็ได้
แต่ในเมื่อเขาไม่อยู่แล้ว การอ่านร่องรอยความคิดที่เขาทิ้งไว้ ก็อาจจะช่วยกรุยทางไปสู่หนทางสันติภาพเหมือนที่เขาทำได้สำเร็จในห้วงสงครามเย็นได้เช่นกัน
